.
Sağollaşıb, halallaşa bilmədiyim Əzizimiz Akif Məmmədova halalllaşmaq üçün xitabən...
Səhər tezdən telefonuma zəng gəlmiş idi. Bu vaxtı görəsən kimdir, deyə tez telefonun açarını açdım... O, idi, heç vaxt belə tezdən zəng etməzdi. Tələsik zəng etdim. Həmişəki kimi salamlaşdıq, bir-birimizin halını soruşduq, sonra tələsir kimi, mətləbə keçdi. Mənim yeni tərcümeyi halımı soruşdu. İşarə vurdu ki, haqqımda yazı yazmaq istəyir. Yeni məlumatları istəyirdi. Elə bil tələsirdi, yol gedirdi, tənginəfəs idi. Bir də xəstələnmədiyini soruşdum, qətiyyətlə yox-yox dedi. Nə biləydim ki, bu son zəng, son danışıq, son halallaşmaq idi. Mən də sadəlövh uşaq kimi inandım və onu ləngitmədim, sağollaşdım. Bilsəydim, ayrılıq zəngidir, hey uzadardım. Təəsüf!
Onda deyə bilmədiyim, sözlərimin bir hissəsini demək, onu istəyənlərlə bölüşmək fikrinə düşdüm.
O, təbiətən qaraqabaq, soyuq kimi görünərdi. Elə vaxtlarımız olmuşdur ki. Ondan öz-özümə küsmüşəm, doğmalarına da bildirmişəm. Qulağına çatan kimi, zəng edib, könlümü alıb, şirin zarafatla üzr də istəyib. Sonralar həm yaxın qohum, həm də həmkar olduğum üçün tez-tez təmasda oldum. Nə qədər sadə və həssas imiş... 
Gedişınlə neçə- neçə ürəkləri ağlatdın, məni də... Axı hələ yazılmamış neçə-neçə yazıların, hazırlamadığın tələbələrin qaldı. Vəd vermişdin, sənin haqqında ad günü təbriki yazacaqsan, bəs niyə yarımçıq qoydun? İstəmirəm təbrikini, heç olmasa, halallaşardıq, daha ad günü yazısı da istəməyəcəyəm, barı işarə vuraydın, mən də başa düşərdim. Bəlkə səni ləngidə bilərdim... Sənin təbrikinə cavabı belə göz yaşlarımla zülmlə yazıram. Göz yaşlarım yazıma qənim kəsilib, bu yazı da sənin ömrün kimi yarımçıq qalacaq... Ancaq inanıram ki, nə vaxtsa, davam edəcəkdir. Hələlik bu günə də nöqtə qoymuram, hələ səni sağ bilik ruhuna da dua etmirəm, görüşmək arzusu ilə deyirəm!

13.06.2017 Sübh çağı.
Professor Əbülfət Pələngov

.


ŞƏFAYƏT ƏLİYEV

Lənkəran rayonu inzibati ərazi vahidi kimi 8 avqust 1930-cu ildə yaradılmışdır. Rayonun ərazisi 1539 km2dir. Onun 66700 hektarını quru sahə təşkil edir. Rayonda 2 şəhər, 8 qəsəbə və 83 kənd vardır. Bakıdan rayon mərkəzinədək olan məsafə 268 km-dir. 

Bu statistika rayon icra hakimiyyətinin rəsmi saytında yer alıb.Hələ bir maraqlı hadisə isə Lənkəran rayonu üzrə yaşayan statistikanı haqqında.az portalı maraqlı və olduqca düşündürücü formada təqdim edib.

(http://haqqinda.az/Tariximiz+ve+rayonlarimiz/7877-L%C9%99nk%C9%99ran.html)

 Milli tərkib
Lənkəran rayonu əhalisinin milli tərkibi Etnik quplar 1939[4] s.a.2009[5]
Cəmi58 847205 726
azərbaycanlı 18 880151 217
talış31 43754 125
rus7 293281
ukraynalı...22
türk...17
kürd...14
tatar...13
ləzgi3510
erməni241...
yəhudi84...
avar2...
Digər127

Yəqin hesab edirəm ki,bu rəqəm 1939 cu ilin statistikasıdır?!.Burada qeyd edilən əsas məqamlar isə türk və ermənilərin say tərkibi göstərilməsidir.Olduqca siyasi bir statistik rəqəm hesab edilən bu “fakt” hələdə bizimlədi -taaaki, bax  QMİ-nin Lənkəran özüdə regional qazisinin verdiyi seyidlik titulu kimi ......Təbii ki, bu cahillikdən o yanası deyil. Rəhmətlik Cəlil Məmmədquluzadənin dövründə heç belə  müsubət yaşamamışdıq,sadəcə mollalar ərəb dilində oxuyub bizdə ağlamışıq.Yəni 21-ci əsrdə kosmaos,raketa,futbol,xotkey olan dövdə  bu qədər cahil-lik. Ama kefli İsgəndər deyib ki,ay camaat onsuzda ağlayırsız heç olmasa Azərbaycan,yada Türk dilində ağlayın.Caamatda az bilmir ha ancaq ərəb dilində ağlamağa üstünlik verib.Elə bilirsiz o zaman caamat hec zad qanmayıb.Əslində bu günü görüb ağlayıbılar ərəb dilində.Görürsüz bütün ərəb ölkələri “ağlar” gündədi.

İndi keçək seyidlərin sayına,cənab baş mollanın vəsiqəsinin sıra sayı çox maraqlıdı 21213.Yəni Lənkəranda 21213 seyid var.Hələ maraqlısı odur ki,bəzi reket qəzetlərin sahibləri kimi regional qazinin bu vəsiqəni puluynan verməsi haqqında xəbərlərdə var.Özüdə ən azı 50 manata.Onda belə çıxır ki,21213 nəfər seyid vəsiqəsi .....21213x50=1.060,650 manat edər..Yəni bu qədər ağıllı zəkalı .Siz buna   CAHİLLİKMİ deyirsiz.
Belə cahillikdən bizə də qismət elə ya QMİ.......

P.S

Bu arada deyilənə görə Aygün Kazımova DTX-yə “solist” vəzifəsinə gedib.Özüdə cənab nazirimizlə parkda qarşılaşıb.İndi bütün müğənnilər solist olmaq arzusu ilə hər gün parka axışır... bu da bir cahillik..

QMİ başqanı deylənə görə KOLBAS zavodu var.Bu artıq müasirlikdi...

Gədəbəydə köhnə kolxoz sədri olmuş təzə mollaya BiG.az saytı hər ay 200 manat pul ödəyir.Saytı reklam etdiyinə görə...Bu isə inkişafdır..

Davamı var. 

.
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan
 
("Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Uzun gecədə
Suyun səsiylə gəlir
Düşündüklərim
Bir az öncə Gochikunun şeirini, o möhtəşəm haikunu söylədim pıçıltı ilə öz-özümə. Gecənin dərinliklərindəki səssizlik oteldəki otağıma da köçmüşdü. Yaponiyanın tarixi paytaxtı və məncə ən gözəl şəhəri Kiyoto ilə bütün günü baş-başa qalmış, onu daha da yaxından tanımışdıq. Yorğunluğuma ramən yuxu sanki məndən küсmüşdü. Otel otağının pəncərəsindən gecənin səssizliyini və gözəlliyini seyr edə-edə dəlicəсиня sevdiyim yapon şeirinin inciləri keçməyə başladı əvvəlcə qəlbimdən, sonra da dodaqlarımın pıçıltısına dönüşdü. Deyəsən japon şeirinin qaynaqları ilə sıx ünsiyyət idi bu duyğuları dilə gətirən. Nə qədər haqlı imiş bu fikirlərin sahibi: "Yapon şerinin qaynağı insan ürəyidir... Çiçəklər arasında oxuyan bülbülü, göldəki qurbağanın bağırtısını duyub da şeir yazmayan ola bilərmi? Şeir səy göstərmədən yeri və göyü hərəkət etdirir, görünməyən şeytanı və tanrıları mərhəmətə gətirir, qadın ilə kişi arasında gözəl bağlar qurur və sərt döyüşçülərin ürəklərini mülayimləşdirir”.
Yaponiyada bilinən ən qədim və geniş yayılmış şeir antologiyası Manyoshudur. Bunun 8-ci əsrin ikinci yarısında yaradıldığı təxmin edilməkdədir. 20 kitabda toplanan təqribən 4500 şeir, sadə xalq nümayəndələrindən, əsgər, yapon imperatoruna qədər geniş bir kütlə tərəfindən qələmə alınmışdır. Şeirləri ilk олараг kimin toplaması məlum olmasa da, son halını verən şəxsin Omono Yakamochi olduğu məlumdur. Bu şeirlərin 4200-ü vaka, geri qalanları isə nagauta formasındadır.
Yapon poeziyasının Qərb poeziyasından əsas fərqi odur ki şairlər ilham pərisi, ya da ilahi varlıqlardan mədət ummazlar, çünki Yaponiyadakı hər şey kimi, şeir də tanrılarla birlikdə doğmuşdur. Sənətdə xariqüladə güclər yer alır və bunlar insan bacarığının kənarında deyil, insanla birlikdədir. Tsurayuki şeirlə təsəlli olunan durumlardan bəzilərinə bu örnəkləri verir: "İlk bahar səhərində açmış çiçəkləri görüncə, payızda tökülən bir yarpağın yerə çatmasında çıxardığı səsi duyunca, çox sevildiyini düşünürkən, gözardı edilincə”. Bu hallar yapon şeirinin təməl mövzularıdı və heç biri ilham pərisinə ehtiyac duymaz.
Arada bir buludlanır göy,
Beləliklə dincəlmək fürsəti tapır
Aya baxmaqdan yorulanlar.
Mən də Matsuo Bashōya bu haikunu yazdıran gecəyə bənzəyən bir gecədəydim. Aya baxa-baxa xəyallanmışdım. Duyğularım sel olub daha da qabarırdı sanki... Bu gecənin yuxusuzluğunu görüb oturub yazmaq qərarına gəldim. Kyotonu bu dəfə mənim gözlərimlə görmənizi istədim.
Yaponiyanın Kansai bölgəsində yer alan Kyoto Yaponiyanın 7-ci böyük şəhəridir. Kyoto 794-1868-ci illər arasında Heian dövründə Qədim imperiyanın paytaxtı olmuşdur. 800-cü ildə Heian dönəmində "Barış və dinclik paytaxtı” adını alaraq təqribən 11 əsr başkənd missiyasını davam etdirmişdir.
Kyota Yaponiya turizmini ayaqda saxlayan əsas şəhərlərindən biridir. Tarixi mirasa sahib çıxmış, горумуш və eyni zamanda tarixi qoxusu, məbədləri, sarayları, möhtəşəm mənzərələri, baxçaları yazda açan sakura ağacları ilə ziyarətçilərinə umduqlarından daha artığını vəd etməkdədir. Kyoto Yaponiyanın ən gözəl şəhəri seçilmiş ecazkar, əsrarəngiz bir şəhəridir. Bunu getdiyim 60-da artıq ölkəyə əsaslanaraq deyirəm. Gəziləcək yerləri, məbədləri, küçələri, parkları ilə sanki bir filmin içərisinə düşdüyünüz bir şəhərdir. Dalbadal dünyanın ən yaxşı şəhəri seçilmiş Kyoto Yaponiyada mütləq görülməsi lazım olan şəhərlərin başında gəlir. Görmədən dönmək olmaz.
Yaponiyanın bütün şəhərlərində olduğu kimi Kyotoda hər kəsin üzü gülür. İşləri çox çətin olan insanların belə üzlərindəн, gözlərindəн təbəssüm əksik olmur. İnsana sanki huzur verir üzdəki bu isti gülümsəmələr...
Səmimi insanlar şəhəri Kyoto ölkənin uzun illərdir mədəniyyət paytaxtıdır. Hətta yapon dilində "paytaxtların paytaxtı” mənasını verir. 1100 ildən artıq paytaxt olmuş, 1.5 milyon əhslisi olan bu şəhər, sadəcə, tarixi bir şəhər deyil, eyni zamanda maliyyə şəhəridir. Eyni zamanda tarixin izlərini, qədim abidələri özəlliklə Gion bölgəsində qorumağı bacaran Kyoto dünyada ən çox qeyşaya ev sahibliyi etməklə yanaşı, 2 mindən artıq məbədin olduğu və Yaponiyanın tarixi anlamda bayrağını daşıyan bir şəhərdir. Ən önəmlisi də bu qədər uzun zaman paytaxt olan bu şəhər bu qədim tikilələri o qədər gözəl və yaxşı şəkildə qorumağı bacarmışdır ki, dünyada örnək şəhərlərdən biri hesab edilə bilər. Şəhər o qədər füsunkar tarixi gözəlliklərə sahibdir ki, ABŞ bura atom bombası atmaq və hava bombardmanı etmək planlarını ləğv etmişdir.
Kyoto şəhərinin çevrəsi hər biri dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəklikdə olan Hiqaşiyama, Kitayama və Nişiyama dağları ilə əhatəlidir. Buрада nə az-nə çox, düz 17 bölgə UNESCO Dünya Miras Siyahısında yer alıb. Kioto Dünya Miras Siyahısına düşənlər: Kamowakeikazuchi-jinja (Kamigamo məbədi),Kamomioya-jinja (Shimogamo məbədi), Kyo-o-gokoku-ji (To-ji), Kiyomizu-dera,Enryaku-ji,Daigo-ji,Ninna-ji,Byodo-in,Ujigami-jinja,Kozan-ji,Saiho-ji,Tenryu-ji,Rokuon-ji,Jisho-ji, Ryoan-ji, Hongan-ji, Nijo-jo. Buralara yolunuz düşsə «2.000 məbəddən hansını gəzim?» - deyə düşünsəniz dərin araşdırma aparmağa gərək yoxdur. Юncə UNESCO siyahısında yer alanları ziyarət etməyinizi tövsiyə edə bilərəm.
Qədim Kyotonun qurulmasında qədim Çin paytaxtı Xian örnək alınmışdır. Mərkəzi o qədər düzənli bir şəkildə planlanmışdır ki, bütün əsas yollar paralel, ya da dik şəkildə qurulmuşdur. Ara küçələr də ana yollara və ya çaya görə qurulmuşdur. Burda azmaq mümkün deyil. Yalnızca dağlara yaxınlaşdıqca ideal düzənlik bir az dəyişir. Əslində 3 yanı dağlarla əhatəli, Kamo çayının sahilində yerləşən bir şəhərdir Kyoto. Şəhər çay boyu dağlarla əhatələndiyindən bir çanaq şəklində olduğunu deyə bilərik. Bu təbii strateji mövqe bir müdafiə və izolasiyanı təmin etmiş və şəhərin özünəməxsusluğunu qoruyub saxlamasına səbəb olmuşdur.
Şəhərin mərkəzi İmperator sarayının ətrafında yerləşir. Şimalında cənubuna nisbətən yaşıllıqlar daha çoxdur. Burada əhali sıxlığı daha azdır və təbiəti möhtəşəmdir. İmperator sarayının cənubu ilə Kyoto stansiyası arasında qalan bölgə şəhərin eyni zamanda iş və ticarət mərkəzidir. Кйота tipik bir yapon şəhəridir. Hər yer müasir insanlarla və həyat tərzi ilə əhatə olunub. Amma hər nə olursa-olsun, şəhər hər bir detalı ilə sizə tarixini göstərməkdən geri qalmır. Bir başqa xüsusiyyəti də Yaponiya ənənsinin əksinə olaraq bəzi küçələri adlandırılmışdlr. Şəhərin hər yerində bir məbəd, bir abidə, bir hekayə qarşınıza çıxır. Bu şəhərdə bina sayının yarısının məbəd olduğunu düşünə bilərsiniz. Halbuki məbədlərin sayı, sadəcə, 2000-ə qədərdir.
Tarixini, coğrafiyasını geniş yazdım deyəsən. Amma yazılmayacaq bir şəhər deyil. Çoxlu sayda fəlakətlər, savaşlar, yanğınlar ilə üzləşməsinə baxmayaraq, bu qədər özünü qoruyub saxlaya bilmiş bu şəhər çox nadir ola bilər. İnanmazsınız, amma şəhər çox məşhur bir açıq hava muzeyidir. Məbədlər, saraylar, çayxanalar, parklar, bağçalar... Saymaqla bitmir. Yenə saymadan bitməyəcək bir çox özəl yerlər var.
Qiyməti bilinməyən xəzinələrin və əmsalsız ənənələrin beşiyi olan bu qədim paytaxt yüz illərdir pozulmadan günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Köklü bir keçmişə sahib məbədlər və sakit küçələr uzun zamandır düşüncələrinizə özlədiyiniz Yaponiya imicindən başqa bir şey oyandırmaz...
ay qərbə uzanarkən
şərqə çəkilir
kölgəsi çiçəklərin
 
 
Buson haqlıdır. Çiçəklərin ən gözəl kölgəsi bu yerlərdədir sanki…
Kyotonun mərkəzində sadəliyi ilə yapon memarlığının zirvəsini təmsil edən Kyoto İmperator Sarayı yerləşir. Yanında daha zəngin bəzədilmiş və Tokugawa Shogunun şəhərə etdiyi nadir ziyarətləri zamanı qalmağa üstünlük verdiyi Nijo Qalası yerləşir. Shijo-Kawaramachi yaxınlığındakı Gion Köşəsi ənənəvi sənətlərə və teatra şahid olmaq üçün vaz keçilməz bir məkandır. Qədim növ restoranlar bölgəyə fərqli gözəllik verir. Higashiyama bölgəsində 1001 zər naxışlı taxta Kannon (Mərhəmət Tanrıısı) heykəli ilə məşhur Sanjusangendo Məbədi yerləşir. Kiyomizu Məbədi şəhərin panoram mənzərəsinə uzanan dərin bir vadidə yerləşən geniş və taxtadan olan verandası ilə məşhurdur. Ginkakuji Məbədi (Gümüş Köşk) həm zərif memarlığı, həm дя möhtəşəm bağça peyzajları ilə məşhurdur.
Qərbi Kyotadadı Katsura İmperator Villası ənənəvi yapon memarlığı və bağça peyzajının ən gözəl örnəklərindən biri olaraq qəbul edilir. Shugakuin İmperator Villası isə 17-ci əsrdə Tokugava şoğunluğu (söqunluğu) tərəfindən İmperator Go-Mizuno üçün tikilmişdir. Burada hər tərəf çiçəklərlə bəzəklidir.
qoparsam bir türlü,
qoparmasam bir türlü…
ah, bu menekşə !
 
 
Naoja kimi mən də eyni tərəddüdü yaşayıram. O qədər ki qoparmaq istəyirəm, amma üzmək də istəmirəm bu gözəlliyi…
Kyotonun mərkəzindən yalnızca 20 dəqiqə uzalıqdakı Arashiyama səmtində saysız-hesabsız məşhur məbəd və dükan yerləşir. Bölgə özəlliklə də gözəl havalarda piyada dolaşmaq və velosipedlə gəzmək üçün idealdır. Qərbi Kyotada turistlərin mütləq görməsi lazım olan yerlərdən ikisi - Kinkakuji və Ryoanji Məbədidir. Kinkakuji Məbədi və ya Altın məbəd yalnız daşlar və bəyaz qumla bəzədilmiş məşhur Ryoanji Məbədi ilə tam bir təzad təşkil edir. Burada elə qəribə bir aura var ki sanki qəlbinizə sevgi seli daxil olur. Düşünmək üçün elə qəribə səssizlik var ki...
«Qəlbinizin şəfqətlə dola bilməsi üçün öncə zehninizin azad olması gərəkdir» - deyir yaponların sevimli Zen fəlsəfəsi. Fərqində olmaq hər anın süurla və dolu-dolu yaşanmasını təmin edən gerçək bir möcüzədir. Hər nəfəsin, hər hərəkətin və halın, hər duyğu və düşüncənin, qısası, özümüzlə bağlı və əlaqəli hər şeyin fərqində olmalıyıq. Buddaya görə insanın yaşayıb- yaşamaması o insanın fərqində oluб-olmamasına bağlıdır. Yəni həyat və ölüm gerçəkdə tamamilə bir fərqindəlik məsələsidir. Meditasiya həm bədənin, həm də ruhun qidasıdır. Dağınıq zehndən doğru zehnə və ən nəhayət, doğru zehndən müdrikliyə gedən yoldur.
Bu gün həm baxmaq həm də görmək üçün gözəl bir gün oldu. Baxmaq və görmək başqa-başqa şeylərdir deyirdi Hz. Mevlana. Hər kəs baxar amma az insan görər.
Bu gün həm də düşünmək və səssizliyin söylədiklərini dinləmə üçün gözəl bir gün oldu. Sabah yeni bir günə oyana bilmək. Gerçəkdən də, bundan gözəl nə ola bilər ki... Və yeni bir şeylər söyləməyə hazır olmaq... Yazını bitirəndə Bashonu heyran edən səssizliyin səsi gəlirdi və onu dinləmək üçün yazımı da burada bitirirəm...
Səssizlik…
Qayaların arasına yayılır
Avqust böcəyinin səsi
(Ardı var)
 
Qənirə Paşayeva
Millət vəkili,Azərbaycan-Yaponiya Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun üzvü
 
("Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Uzun gecədə
Suyun səsiylə gəlir
Düşündüklərim
Bir az öncə Gochikunun şeirini, o möhtəşəm haikunu söylədim pıçıltı ilə öz-özümə. Gecənin dərinliklərindəki səssizlik oteldəki otağıma da köçmüşdü. Yaponiyanın tarixi paytaxtı və məncə ən gözəl şəhəri Kiyoto ilə bütün günü baş-başa qalmış, onu daha da yaxından tanımışdıq. Yorğunluğuma ramən yuxu sanki məndən küсmüşdü. Otel otağının pəncərəsindən gecənin səssizliyini və gözəlliyini seyr edə-edə dəlicəсиня sevdiyim yapon şeirinin inciləri keçməyə başladı əvvəlcə qəlbimdən, sonra da dodaqlarımın pıçıltısına dönüşdü. Deyəsən japon şeirinin qaynaqları ilə sıx ünsiyyət idi bu duyğuları dilə gətirən. Nə qədər haqlı imiş bu fikirlərin sahibi: "Yapon şerinin qaynağı insan ürəyidir... Çiçəklər arasında oxuyan bülbülü, göldəki qurbağanın bağırtısını duyub da şeir yazmayan ola bilərmi? Şeir səy göstərmədən yeri və göyü hərəkət etdirir, görünməyən şeytanı və tanrıları mərhəmətə gətirir, qadın ilə kişi arasında gözəl bağlar qurur və sərt döyüşçülərin ürəklərini mülayimləşdirir”.
Yaponiyada bilinən ən qədim və geniş yayılmış şeir antologiyası Manyoshudur. Bunun 8-ci əsrin ikinci yarısında yaradıldığı təxmin edilməkdədir. 20 kitabda toplanan təqribən 4500 şeir, sadə xalq nümayəndələrindən, əsgər, yapon imperatoruna qədər geniş bir kütlə tərəfindən qələmə alınmışdır. Şeirləri ilk олараг kimin toplaması məlum olmasa da, son halını verən şəxsin Omono Yakamochi olduğu məlumdur. Bu şeirlərin 4200-ü vaka, geri qalanları isə nagauta formasındadır.
Yapon poeziyasının Qərb poeziyasından əsas fərqi odur ki şairlər ilham pərisi, ya da ilahi varlıqlardan mədət ummazlar, çünki Yaponiyadakı hər şey kimi, şeir də tanrılarla birlikdə doğmuşdur. Sənətdə xariqüladə güclər yer alır və bunlar insan bacarığının kənarında deyil, insanla birlikdədir. Tsurayuki şeirlə təsəlli olunan durumlardan bəzilərinə bu örnəkləri verir: "İlk bahar səhərində açmış çiçəkləri görüncə, payızda tökülən bir yarpağın yerə çatmasında çıxardığı səsi duyunca, çox sevildiyini düşünürkən, gözardı edilincə”. Bu hallar yapon şeirinin təməl mövzularıdı və heç biri ilham pərisinə ehtiyac duymaz.
Arada bir buludlanır göy,
Beləliklə dincəlmək fürsəti tapır
Aya baxmaqdan yorulanlar.
Mən də Matsuo Bashōya bu haikunu yazdıran gecəyə bənzəyən bir gecədəydim. Aya baxa-baxa xəyallanmışdım. Duyğularım sel olub daha da qabarırdı sanki... Bu gecənin yuxusuzluğunu görüb oturub yazmaq qərarına gəldim. Kyotonu bu dəfə mənim gözlərimlə görmənizi istədim.
Yaponiyanın Kansai bölgəsində yer alan Kyoto Yaponiyanın 7-ci böyük şəhəridir. Kyoto 794-1868-ci illər arasında Heian dövründə Qədim imperiyanın paytaxtı olmuşdur. 800-cü ildə Heian dönəmində "Barış və dinclik paytaxtı” adını alaraq təqribən 11 əsr başkənd missiyasını davam etdirmişdir.
Kyota Yaponiya turizmini ayaqda saxlayan əsas şəhərlərindən biridir. Tarixi mirasa sahib çıxmış, горумуш və eyni zamanda tarixi qoxusu, məbədləri, sarayları, möhtəşəm mənzərələri, baxçaları yazda açan sakura ağacları ilə ziyarətçilərinə umduqlarından daha artığını vəd etməkdədir. Kyoto Yaponiyanın ən gözəl şəhəri seçilmiş ecazkar, əsrarəngiz bir şəhəridir. Bunu getdiyim 60-da artıq ölkəyə əsaslanaraq deyirəm. Gəziləcək yerləri, məbədləri, küçələri, parkları ilə sanki bir filmin içərisinə düşdüyünüz bir şəhərdir. Dalbadal dünyanın ən yaxşı şəhəri seçilmiş Kyoto Yaponiyada mütləq görülməsi lazım olan şəhərlərin başında gəlir. Görmədən dönmək olmaz.
Yaponiyanın bütün şəhərlərində olduğu kimi Kyotoda hər kəsin üzü gülür. İşləri çox çətin olan insanların belə üzlərindəн, gözlərindəн təbəssüm əksik olmur. İnsana sanki huzur verir üzdəki bu isti gülümsəmələr...
Səmimi insanlar şəhəri Kyoto ölkənin uzun illərdir mədəniyyət paytaxtıdır. Hətta yapon dilində "paytaxtların paytaxtı” mənasını verir. 1100 ildən artıq paytaxt olmuş, 1.5 milyon əhslisi olan bu şəhər, sadəcə, tarixi bir şəhər deyil, eyni zamanda maliyyə şəhəridir. Eyni zamanda tarixin izlərini, qədim abidələri özəlliklə Gion bölgəsində qorumağı bacaran Kyoto dünyada ən çox qeyşaya ev sahibliyi etməklə yanaşı, 2 mindən artıq məbədin olduğu və Yaponiyanın tarixi anlamda bayrağını daşıyan bir şəhərdir. Ən önəmlisi də bu qədər uzun zaman paytaxt olan bu şəhər bu qədim tikilələri o qədər gözəl və yaxşı şəkildə qorumağı bacarmışdır ki, dünyada örnək şəhərlərdən biri hesab edilə bilər. Şəhər o qədər füsunkar tarixi gözəlliklərə sahibdir ki, ABŞ bura atom bombası atmaq və hava bombardmanı etmək planlarını ləğv etmişdir.
Kyoto şəhərinin çevrəsi hər biri dəniz səviyyəsindən 1000 metr yüksəklikdə olan Hiqaşiyama, Kitayama və Nişiyama dağları ilə əhatəlidir. Buрада nə az-nə çox, düz 17 bölgə UNESCO Dünya Miras Siyahısında yer alıb. Kioto Dünya Miras Siyahısına düşənlər: Kamowakeikazuchi-jinja (Kamigamo məbədi),Kamomioya-jinja (Shimogamo məbədi), Kyo-o-gokoku-ji (To-ji), Kiyomizu-dera,Enryaku-ji,Daigo-ji,Ninna-ji,Byodo-in,Ujigami-jinja,Kozan-ji,Saiho-ji,Tenryu-ji,Rokuon-ji,Jisho-ji, Ryoan-ji, Hongan-ji, Nijo-jo. Buralara yolunuz düşsə «2.000 məbəddən hansını gəzim?» - deyə düşünsəniz dərin araşdırma aparmağa gərək yoxdur. Юncə UNESCO siyahısında yer alanları ziyarət etməyinizi tövsiyə edə bilərəm.
Qədim Kyotonun qurulmasında qədim Çin paytaxtı Xian örnək alınmışdır. Mərkəzi o qədər düzənli bir şəkildə planlanmışdır ki, bütün əsas yollar paralel, ya da dik şəkildə qurulmuşdur. Ara küçələr də ana yollara və ya çaya görə qurulmuşdur. Burda azmaq mümkün deyil. Yalnızca dağlara yaxınlaşdıqca ideal düzənlik bir az dəyişir. Əslində 3 yanı dağlarla əhatəli, Kamo çayının sahilində yerləşən bir şəhərdir Kyoto. Şəhər çay boyu dağlarla əhatələndiyindən bir çanaq şəklində olduğunu deyə bilərik. Bu təbii strateji mövqe bir müdafiə və izolasiyanı təmin etmiş və şəhərin özünəməxsusluğunu qoruyub saxlamasına səbəb olmuşdur.
Şəhərin mərkəzi İmperator sarayının ətrafında yerləşir. Şimalında cənubuna nisbətən yaşıllıqlar daha çoxdur. Burada əhali sıxlığı daha azdır və təbiəti möhtəşəmdir. İmperator sarayının cənubu ilə Kyoto stansiyası arasında qalan bölgə şəhərin eyni zamanda iş və ticarət mərkəzidir. Кйота tipik bir yapon şəhəridir. Hər yer müasir insanlarla və həyat tərzi ilə əhatə olunub. Amma hər nə olursa-olsun, şəhər hər bir detalı ilə sizə tarixini göstərməkdən geri qalmır. Bir başqa xüsusiyyəti də Yaponiya ənənsinin əksinə olaraq bəzi küçələri adlandırılmışdlr. Şəhərin hər yerində bir məbəd, bir abidə, bir hekayə qarşınıza çıxır. Bu şəhərdə bina sayının yarısının məbəd olduğunu düşünə bilərsiniz. Halbuki məbədlərin sayı, sadəcə, 2000-ə qədərdir.
Tarixini, coğrafiyasını geniş yazdım deyəsən. Amma yazılmayacaq bir şəhər deyil. Çoxlu sayda fəlakətlər, savaşlar, yanğınlar ilə üzləşməsinə baxmayaraq, bu qədər özünü qoruyub saxlaya bilmiş bu şəhər çox nadir ola bilər. İnanmazsınız, amma şəhər çox məşhur bir açıq hava muzeyidir. Məbədlər, saraylar, çayxanalar, parklar, bağçalar... Saymaqla bitmir. Yenə saymadan bitməyəcək bir çox özəl yerlər var.
Qiyməti bilinməyən xəzinələrin və əmsalsız ənənələrin beşiyi olan bu qədim paytaxt yüz illərdir pozulmadan günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Köklü bir keçmişə sahib məbədlər və sakit küçələr uzun zamandır düşüncələrinizə özlədiyiniz Yaponiya imicindən başqa bir şey oyandırmaz...
ay qərbə uzanarkən
şərqə çəkilir
kölgəsi çiçəklərin
 
 
Buson haqlıdır. Çiçəklərin ən gözəl kölgəsi bu yerlərdədir sanki…
Kyotonun mərkəzində sadəliyi ilə yapon memarlığının zirvəsini təmsil edən Kyoto İmperator Sarayı yerləşir. Yanında daha zəngin bəzədilmiş və Tokugawa Shogunun şəhərə etdiyi nadir ziyarətləri zamanı qalmağa üstünlük verdiyi Nijo Qalası yerləşir. Shijo-Kawaramachi yaxınlığındakı Gion Köşəsi ənənəvi sənətlərə və teatra şahid olmaq üçün vaz keçilməz bir məkandır. Qədim növ restoranlar bölgəyə fərqli gözəllik verir. Higashiyama bölgəsində 1001 zər naxışlı taxta Kannon (Mərhəmət Tanrıısı) heykəli ilə məşhur Sanjusangendo Məbədi yerləşir. Kiyomizu Məbədi şəhərin panoram mənzərəsinə uzanan dərin bir vadidə yerləşən geniş və taxtadan olan verandası ilə məşhurdur. Ginkakuji Məbədi (Gümüş Köşk) həm zərif memarlığı, həm дя möhtəşəm bağça peyzajları ilə məşhurdur.
Qərbi Kyotadadı Katsura İmperator Villası ənənəvi yapon memarlığı və bağça peyzajının ən gözəl örnəklərindən biri olaraq qəbul edilir. Shugakuin İmperator Villası isə 17-ci əsrdə Tokugava şoğunluğu (söqunluğu) tərəfindən İmperator Go-Mizuno üçün tikilmişdir. Burada hər tərəf çiçəklərlə bəzəklidir.
qoparsam bir türlü,
qoparmasam bir türlü…
ah, bu menekşə !
 
 
Naoja kimi mən də eyni tərəddüdü yaşayıram. O qədər ki qoparmaq istəyirəm, amma üzmək də istəmirəm bu gözəlliyi…
Kyotonun mərkəzindən yalnızca 20 dəqiqə uzalıqdakı Arashiyama səmtində saysız-hesabsız məşhur məbəd və dükan yerləşir. Bölgə özəlliklə də gözəl havalarda piyada dolaşmaq və velosipedlə gəzmək üçün idealdır. Qərbi Kyotada turistlərin mütləq görməsi lazım olan yerlərdən ikisi - Kinkakuji və Ryoanji Məbədidir. Kinkakuji Məbədi və ya Altın məbəd yalnız daşlar və bəyaz qumla bəzədilmiş məşhur Ryoanji Məbədi ilə tam bir təzad təşkil edir. Burada elə qəribə bir aura var ki sanki qəlbinizə sevgi seli daxil olur. Düşünmək üçün elə qəribə səssizlik var ki...
«Qəlbinizin şəfqətlə dola bilməsi üçün öncə zehninizin azad olması gərəkdir» - deyir yaponların sevimli Zen fəlsəfəsi. Fərqində olmaq hər anın süurla və dolu-dolu yaşanmasını təmin edən gerçək bir möcüzədir. Hər nəfəsin, hər hərəkətin və halın, hər duyğu və düşüncənin, qısası, özümüzlə bağlı və əlaqəli hər şeyin fərqində olmalıyıq. Buddaya görə insanın yaşayıb- yaşamaması o insanın fərqində oluб-olmamasına bağlıdır. Yəni həyat və ölüm gerçəkdə tamamilə bir fərqindəlik məsələsidir. Meditasiya həm bədənin, həm də ruhun qidasıdır. Dağınıq zehndən doğru zehnə və ən nəhayət, doğru zehndən müdrikliyə gedən yoldur.
Bu gün həm baxmaq həm də görmək üçün gözəl bir gün oldu. Baxmaq və görmək başqa-başqa şeylərdir deyirdi Hz. Mevlana. Hər kəs baxar amma az insan görər.
Bu gün həm də düşünmək və səssizliyin söylədiklərini dinləmə üçün gözəl bir gün oldu. Sabah yeni bir günə oyana bilmək. Gerçəkdən də, bundan gözəl nə ola bilər ki... Və yeni bir şeylər söyləməyə hazır olmaq... Yazını bitirəndə Bashonu heyran edən səssizliyin səsi gəlirdi və onu dinləmək üçün yazımı da burada bitirirəm...
Səssizlik…
Qayaların arasına yayılır
Avqust böcəyinin səsi
(Ardı var)
 
Qənirə Paşayeva
Millət vəkili,Azərbaycan-Yaponiya Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun üzvü
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan-(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan-(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan-(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan-(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan-(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan-(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan-(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan-(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
Huzur arayanları gözləyən sirli məkan-(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya” 4-cü yazı)
.
Prof.Qafar Çaxmaqlı

Bilənlər bilir ki, tarixi Azərbaycan mədəniyyət mərkəzlərindən biri olan İrəvanda keçən əsrdə mövcud olan 12 məsciddən heç biri qalmayıb. Ermənilər fərqli zaman içərisində onları məhv edib tarix səhnəsindən siliblər. 1990-cı ildə isəburada türk-müsəlmanlığın tək simvolu olan “Göy Məscid” erməni vandallar tərəfindən yandırılmışdı. Digər məscidlər də yerlə bir edilmişdi. O cümlədən, dostum Tariyel Babayevin atasının müdiri olduğu Dəmirbulaq məscidi də indi yoxdur. İrəvandan bütün türk izləri silinib. Bizi ağrıdan məsələlərdən biri də müsəlman İranın mövqeyi, onun Ermənistanın yanında durmasıdır. İran  hökuməti  90-cı illərin sonlarında Göy Məscidin restavrasiya edilməsini öz üzərinə görürərək onu bərpa etdi və adını da təmirdən sonra “Fars məscidi” qoydular. Bir soruşan olmadı ki “fars məscidi” nə deməkdir? Bəlkə, farslar qeyri-adi müsəlmanlardı? Bu adı üstənməklə nə demək istədilər? Ermənilər məlum, bu Azərbaycan şəhərindən türk izini silmək üçün əllərindən gələn hər şeyi edəcəklərini gözləmək olar. Farsların bu xristian toplumu ilə fikir birliyi içində olması hansı türk düşmənçiliyindən qaynaqlanır, bunu anlamaq mümkün deyil. İndi İrandan Ermənistana qısamüddətli səfərə gələn tır şoferləri hərdən bu məsciddə  namaz qılırlar.  İbadətləri qəbul olunurmu, deyə bilmərəm...
 
Dağlıq Qarabağdakı separatçı qurum da indi eyni yolu gedir. Şuşa işğal olunarkən buradakı məşhur  Yuxarı Gövhər Ağa məscidi topa tutuldu. Minarələri dağıtdılar. Məscid xarabazara çevrildi. 8 may 1992-dən bu günə bu məscid dağıdılmış durumdadır. 2001-ci ildə  ATƏT-in təşkilatçılığı ilə Ermənistana və oradan da Qarabağa gedən jurnalistlər heyətində mən də yer almışdım. Dağlıq Qarabağda ikən ermənilər Şuşanın dağıdıb viran etdikləri yerlərini bizə göstərmək istəmirdilər. ATƏT-in burada eyş-işrət içərisində həyat sürən nümayəndəsi Anjey Kasprşik də bir erməni kimi hərəkət edirdi (İndi də ona mən ermənilərin nümayəndəsi kimi baxıram).  Təkidli tələblərimizdən sonra Gövhər Ağa məscidinə uzaqdan baxmağa icazə verdilər. Oradan mən bir-iki ovuc torpaq götürdüm. Bakıda tələbə yoldaşımız Vasif Quliyevə şuşalı  həmkarlarıma, payladım. İndi də o fikirdəyəm ki, bu dini mərkəzi bu günə salanların cəzasını nə vaxtsa verəcəyik. Şuşa heç zaman erməni şəhəri olmayacaq.  O zaman da yazmışdım, Şuşanı çox miskin, soyuq, kədərli, bütün dünyanın dərdlərini öz çiyninə yükləmiş bir qoca kimi kimi görmüşdüm.  Yalnız bizim nəfəsimiz onu isidə bilərdi… İşğalından 25 il sonra əlimizdən hələlik bu çeynənmiş sətirləri dilə gətirməkdən başqa əlimizdən heç nə gəlmir.
 
Yuxarı Gövhər ağa məscidi  Kərbəlayı Səfixan Sultanhüseyn oğlu Qarabaği tərəfindən inşa edilib. Məscid 1883-84-cü illərdə, Aşağı Gövhər ağa məscidindən təхminən səkkiz il sonra Gövhər ağanın vəsaiti hesabına tikilib. Pənahəli xanın dövründə qarqu və qamışdan tikilən məscid, İbrahimxəlil xan tərəfindən daşla əvəz edilir. Minarəsiz olan məscidi xanın qızı Gövhər ağa sökdürərək, yerində qoşa minarəsi olan yeni bir məscid tikdirir, sonradan bu məscid də Gövhər ağanın göstərişi ilə sökülür və yerində müasir dövrümüzə qədər gəlib çatmış Yuхarı Gövhər Ağa məscidi kimi tanınan həmin bina inşa edilir. Gövhər ağa məscidinin  qısa tarixçəsi budur.
 
İndi ermənilər hansı fikirləsə (əslində bu məlumdur) Şuşadakı  Yuxarı Gövhər Ağa məscidini təmir etmək qərarına gəliblər. Yenə də İranlıların əli ilə (!)  İranın “Part Saman Caal Ko” adlı şirkəti Yuxarı Gövhər ağa məscidini təmir etmək məqsədi ilə hazırladıqları layihəni separatçı quruma təqdim etmiş və iqtisadiyyat nazirinin müavini Sergey Şahverdyan erməni mətbuatına bununla əlaqədar bilgi verib. Bəli təmirdən sonra onun adı “fars məscidi” adlanacaq, İran şirkəti də şərti belə qoyub.  Azərbaycanın və Qafqaz Müsəlmanları dini idərəsini etirazına heç bir əhəmiyyət verməyəcəklərini də onunla əsaslandırıb ki, “Dağlıq Qarabağ Respublikası” 2015-ci ildən Qədim Mirasların Arxeoloji abidələrin Qorunması ilə bağlı Avropa Konvensiyaya qoşulub və buradakı qədim mədəniyyət abidələrini qorumağı öz üzərinə götürüb və ikinci tərəfin buna qarışmağa ixtiyarı yoxdur. “İkinci tərəf “ yəqin bizik.
 
Bu gədanın dediyindən belə çıxır ki, Azərbaycan bu işlərə heç bir müdaxilə edə bilməz. O səbəbdən Şeyxüslamın və Dini Komitənin bəyanatları dişsiz təsir bağışlayır. Tutaq ki, hələ Qarabağda, Şuşada bu işlərə müdaxilə etmək imkanımız yoxdur. Amma İran səfirinin yaxasından yapışıb onu sual edə bilmərikmi? Məgər deyə bilmərik ki, Dağlıq Qarabağın tamamı Azərbaycan torpaqlarıdır və burada hər hansı fəaliyyət Azərbaycan qanunları ilə edilməlidir.  Məgər deyə bilmərik ki, sən kimsən, mənim torpaqlarımda mənim tarixi, adı  bəlli olan məscidimə  yeni bir qondarma ad qoyursan?  Amma demirik. Dediklərimizin təsiri olmur. Və beləcə Azərbaycan torpaqlarında ikinci bir “fars məscidi” peyda olmaqdadır.
.
"Alo, dayan qardaş, keçidlə gəl e,  polis var burda, görsə cərimələyəcək"....
Biz nə qədər də ehtiyatlı insanlarıq, axı ehtiyat igidin yaraşığıdır... Bax elə buna görə də həmişə yol keçəndə ehtiyat edirik ki, polis var, yoxsa yox, əvvəl polisin olmadığına əmin oluruq, sonra isə yolun ortasından, maşınların ölüm siqnallarına məhəl qoymadan, qulağımızda qulaqcıq, əlimizdə telefon rahatca keçirik, əgər qarşıda polis varsa, cərimə yazılmasın deyə canımızı dişimizə tutub keçidlə keçirik, üstəlik dodağımızın altından mızıldanırıq da hardan tikildi bu keçidlər deyə.
Bir anlıq düşünək, biz nə edirik axı, kimdən qorxuruq, polisdənmi, "həyatımızdan qiymətli cərimə"dənmi, bəs qorxulacaq olan ölümdən, ya da bir ömürboyu şikəst qalacağımızdan niyə qorxmuruq ki görəsən... Axı polisdən niyə qorxmalıyıq, məyər hələ anlamamışıqmı ki, polis bizim təhlükəsizliyimizi qoruyan orqandır, ondan qorxmaq yox, hörmət etmək lazımdır. Polislərə də, qanunlarımıza da, elə öz həyatımıza da hörmətlə yanaşmalıyıq.
***
Ötənlərdə bir hadisə şahidi oldum. Deməli bir dost yolun bu üzündə, digəri o biri üzündə, bunlar görüşməlidirlər, dost yolu keçməlidir, təbii ki, keçid var, amma o yolun ortasındanca keçmək istəyir, bu dost da ona tez gəl deyə əl edir, birdən bu etibarlı dostun gözü sıx hərəkət edən maşınlar arasında qan tər içində dayanan polisə dəyməzmi... Eləmədi tənbəllik, qurtardı dostunun "5-10 manat"ının həyatını. Dostunun həyatını demirəm ha, cərimə verəcəyi pulu deyirəm. Nə gözəl dostmuş, bayaqdan əl yelləyib tez gəl deyə tələsdirən adam, indi dostunun cərimələnməməsi üçün ona yolda polisin olduğunu xəbər etdi. Həm də tam zamanında. Zaman demişkən, ölümün zamanı gözlənilməz olur, kim bilir, bəlkə də polisi görməsəydilər yolu sıx hərəkət edən maşınlar arasından keçərkən həyatını itirəcəkdi. Deməli, istəsək zamanımız çatar keçidlə keçməyə, demək heç yolda polis varmı, yoxmu deyə qorxmağa da dəyməz. Polisdən qorxmaq demişkən bir əhvalat yadıma düşdü, demək beşyaşlılar məktəbə gedir, yolda bir neçə polis var, qızlardan biri sevinərək-Polis əmi deyə qışqırır, o biri uşaq isə qorxulu səslə, ay qız qışqırma, polis səni tutar deyir. Balaca rahatlıqla -Niyə polis məni tutur ki, mən oğru deyiləm axı"-dedi...
Hə, balacaların bu söhbətində bir məntiq var, demək hərə bir ailədən tərbiyə alır, polislə qorxudularaq böyüyən uşaq hər zaman qorxu içində yaşayacaq, amma polisə sevgiylə baxıb, ona güvənən balaca özü də demişkən, niyə qorxmalıdır ki, axı o balaca oğru deyil..
İçimizdəki polis qorxusunu bir tərəfə ataq, axı onlar elə də qorxulu deyil, polislərimiz bizi qoruyur,  evdə uşaqları yemək yeməyəndə, dərs oxumayanda polis səni tutacaq deyə qorxutmağımızdır qorxulu olan, uşaqların yaddaşında polis "qorxulu insan" olaraq qalır. Və gələcəkdə atdıqları yalnış addımda gözləri o "qorxulu polislər"i arayır, halbuki qorxulacaq olan bizik, biz özümüz..
Şahidi olduğum bu hadisədən sonra hey düşünürəm, biz insanlar nə vaxt özümüzə qarşı, allahın əmanəti olan canımıza qarşı laqeyd olmayacağıq. Oğurluq edib oğru olmayacağıq, adam öldürüb cani olmayacağıq, qanunu pozub həbs olunmayacağıq ki, polislərdən də qorxmayacağıq.
Dostuna keçidlə yalnız cərimədən xilas olmaqçün keçməyi məsləhət bilən "xilaskar dost"a isə demək istərdim: Dövlətimiz bu qədər vəsait hesabına başa gətirdiyi keçidləri bizim təhlükəsizliyiniz üçün edib, elə o şikayətləndiyimiz polislərimiz də bizi qorumaq üçün icazə vermirlər keçid olan ərazilərdə qayda pozmağa.  Cərimədən, qanundan qorxmayıb cəriməmi ödəyəcəm deyən ürəkli insanlar isə düşünmür ki, bir anlıq qəza bəs edər, cəriməni malı yox, canı hesabına ödəsin...
Vüsalə Qələndərli 
.
(“Qənirə Paşayeva ilə addım-addım Yaponiya”, 2-ci yazı)
Ümumdünya Qadın Sammitinin ilk günü tədbirlərdə iştirak və çıxışdan, müxtəlif ölkələrdən gəlmiş nümayəndə heyətləri ilə görüşdən sonra qalan zamanı Yaponiyanı, bu əsrarəngiz ölkəni daha da yaxından tanımağa ayırırıq. Gəzimizə Tokio Stansiyası (Marunouchi) yaxınlığından başladıq. Bura Tokionun tam mərkəzidir. Stansiyanın təqribən 100 illik tarixi var. Ətrafda görüləcək ən önəmli şey isə İmperial Palace, yəni imperatorluq sarayıdır. Yamyaşıl bir parkın (Kitanomaru) içindədir. Həmin stansiyanın yanında Tokio Beynəlxalq Forumu adında bir bina yerləşir. Şüşə balığa bənzəyən bu inanılmaz memarlıq abidəsini mütləq görməlisiniz. Kitanomaru Parkından ayrıca bəhs etmək istəyirəm. Tokio xəritəsində tam ortada diqqət çəkən bu park Tokionun ən böyük parklarından biridir. 1590-cı ildə inşa edilən, Edo zamanında dünyanın ən böyük qalası olan İmperial Palace-a ev sahibliyi edir. Hal-hazırda yalnız iç divarları qalan qalada imperator ailəsinin iqamətgahı yerləşir. Onların yaşadıqları bölümə insanların girişinə yalnız yeni ildə və imperatorun doğum günündə izn verilir. Yaponiyada gəzdiyim ilk park olan Kitanomaru Parkı böyüklüyü, təmizliyi və sakitliyi ilə məni ilk anda ovsunladı. Şəhərin bütün qələbəlik küçələrinin, göydələnlərinin verdiyi hərəkətliliyin əksinə, sanki o dünyada ayrı bir sakitliyin hökm sürdüyü bu park Tokionun ən populyar piknik yerlərindən birinə sahib olmaqla yanaşı, yaz aylarında gilas çiçəklərinin ən gözəl göründüyü yerlərdən biridir.
Tokioda diqqətimi çəkən maraqlı məqam muzeylərin böyük parkın içində olmasıdır. Tokio Modern Sənət Muzeyi, Elm və Texnologiya Muzeyi və Əl Sənətləri qalareyası Kitanomaru Parkında yerləşir.
Tokionun bir başqa bölgəsi Asakusa gedərkən yol boyunca Mutlu Olmanın Yolları barədə Zen fəlsəfəsinin söylədikləri ətrafında fikir mübadiləsi apardıq dostlarla. Yaponiyalı sənət tənqidçisi və intellektual Okakura Kakuzonun dediyi kimi, “əgər görməyi seçərsək, qüsursuzluq hər yerdədir”. Xoşbəxtliyin, hətta qusursuz və bütövlüklə xoşbəxt hiss etmənin ən önəmli açarlarından biri də onu çevrəmizdə görməyi istəməyimiz deyil, görməyi seçməyimizdir. Nəticədə xoşbəxtliyi axtarmaq insanlığın ən qədim dövrlərdən bu yana insan ağlına və qəlbinə damğasını vuran ən təsirli axtarışlardan biridir.
Hər kəsin xoşbəxtlik axtarışında öz fərqli bir üsulu var: kimsə iş, kimsə ev həyatında xoşbəxtliyi axtarır, kimsə sənətdə və musiqidə, kimsə uca Yaradana inanıb güvənməkdə, kimsə isə elmdə. Lakin xoşbəxtlik axtarışının üstün olduğu bütün bu sahələrdə insan özünü görməyi seçmədikcə, xoşbəxtliyi tapması çətindir. Zen fəlsəfəsində xoşbəxtlik nədir, «xoşbəxtliyə necə çatmaq olur» sualına cavab axtarılır və bir az da bundan bəhs etmək istəyirəm.
1.Ertələməyin!
Günümüzdə xoşbəxtlik çox vaxt insanın qarşısına qoyduğu hədəflərdən əldə etdiyi faydalar nəticədə özünü göstərsə də, fərqli həyatlar və fərqli hədəflər davamlı olaraq yenilərini doğurur. Yəni bir evi çox istədiniz, satın aldınız və xoşbəxt oldunuz, дərhal ardından özünüzə başqa hədəflər yaradıb, bir daha xoşbəxtliyinizi bu hədəfin gerçəkləşməsinə bağlayırsınız. Çünki döngü budur. Yoxsa əslində bumudur? Zen fəlsəfəsi xoşbəxtlik anlayışına bizim müasir dünyanın ödülcü perspektivi ilə yanaşmır. Zen fəlsəfəsi minimalist, göstərişsiz, qüsursuz xoşbəxtliyin varlığını görməyi seçərsək, xoşbəxtliyin hər yerdə olduğunu anlayacağımızı vurğulayır. Yəni «xoşbəxt olmaq üçün nə etməliyəm» deyə düşünürsəniz, Zen fəlsəfəsinə görə ilk addın onun ertələməməkdir. Xoşbəxt olmağı ertələməyin.
Xoşbəxt olmaq üçün Zen fəlsəfəsində xüsusi vurğulanan digər 7 maddəyə keçə bilmirik. Чцnki Asakusa çatırıq. Tokionun ən qədim qəsəbəsidir deyə bilərəm. Mən buranı çox sevirəm. Çox sakit bir məkandır. Yaşlı insanlar səhər yuxudan oyanıb idman edir, velosiped sürürlər. Asakusada görməli olduğunuz ilk yер Sensoji Məbədi olmalıdır. Eyni gün ərzində sakura rəqsini öyrənib, özəl libaslar geyinmək şansınız ola bilər. Burada bir saat gəzdikdən sonra Asakusa nindza ziyarət etmelisiniz. Daha sonra isə 634 metr uzunluğundakı Tokio Sky Tree-ni ziyarət edə bilərsiniz. 360 dərəcə bütün şəhəri görə biləcəyiniz bir qüllədir. Ayrıca Asahi Beer Hall adında abidəni də ziyarət edə bilərsiniz. Fransız bir sənətkarın 1989-cu ildə tikdiyi bu maraqlı binada axşam yeməyini yeyə bilərsiniz.
Bu gözəl bölgəni gəzib, paytaxt Tokionun digər bölgələrini görməyə tələsirik. Dostlarla birlikdə yol boyunca maraqlı müzakirələr bir başqa gözəl olur. Zen fəlsəfəsində mutlu olmanın digər maddələri ətrafında söhbətə başlayırıq.
Bu anda var olun
Bu dünyadaki biricik varlığınızı sabahlara ertələməyin. Gələcəkdə sizi nə qədər gözəl şeylərin gözlədiyini düşünmək və hər şeyi gələcəyə təxirə salmaq yerinə həyatı o anda necədirsə, elə təcrübədən çıxarmaг və gözəlliyini o əsnada qəbul edib mənimsəmək çox önəmlidir.
Huzura vaxt ayırın
Sürətli və çox zaman narahatlıqverici şəkildə sürətlə irəliləyən gündəlik həyatımızda bir dəqiqəlik dinclik və zehin rahatlığı üçün nələri vermərik! Yalnız qalın, özünüzü dinləyin, bir müddət televizora baxmayın… Həyatınızı sadələşdirin! Minimalizm Zen fəlsəfəsi üçün bu çox önəmli ünsürdür. Zen fəlsəfəsinə görə xoşbəxt olmaг üçün ən önəmli açarlardan biridir.
Söhbət o qədər maraqlı keçir ki, Tokioda ən maraqlı yerlərdən biri olan Akihabara gəlib çatdığımızın fərqində belə olmuruq. Elektronik dünyanın qəlbi burda atır. Nəhəng binalar elektronik alış-veriş mərkəzlərinə çevrilmişdir. Hər yerdə animasiyalı reklamların olduğu rəngarəng binalar, animasiya kostyumu geyinmiş qızlar var. Naid kafelər, kedi kafelər, Gundam kafelər, manga kafelərin bir çoxу bu bölgədə yerləşir. Elektronik alış-veriş üçün yol üstündə çox yer görə bilirsiniz. Yaponiyada sizи aldada biləcəklərinə görə narahat olmayın. Yaponlar bundan çox uzaq олан bir millətdir. Amma buna baxmayaraq bir şeyi satın almadan öncə qiymət müqayisəsini aparmağınız faydalı olacaqdır. Elelktronik мəhsullarla bağlı bir ehtiyacınız varsa, gələcəyiniz yeri bura olmalıdır. Eyni zamanda bazar kimi küçə kənarlarında qurulan yerlərdə də fərqli elektronik əşyalar tapa bilirsiniz. Bu maraqlı bölgəni gəzib, başqa bir bölgəyə yola düşürük və maşında mutlu olmağın yolları ilə bağlı Zen fəlsəfəsinin digər müddəaları ilə bağlı müzakirələrə qaldığımız yerdən başlayırıq.
Hayatınızı bəsitləşdirin
Zen fəlsəfəsi xoşbəxtliyin nəyi sevdiyinizi müəyyən etməyinizdən asılı olduğunu deyir. Gerçəkdən sevdiyinizi düşündüyünüz şeylərdən kənar hər şeyi həyatınızdan çıxarmağa çalışın. Həyatınızda edəcəyiniz bu təmizlik stressi və xaosu da azaldaraq xoşbəxt olmaq üçün ciddi bir fürsət yaradacaqdır.
Bununla bağlı dostlarla söhbətlərimizi Ueno Bölgəsinə çatınca dayandırıb bu gözəl bölgəni daha yaxından tanımağa çalışırıq.
Bu bölgədə gəziləcək çox yerlər var. Zamanınız varsa bir gününüzü tamamilə ayırmağınızı tövsiyə edirəm. Bizim isə belə imkanımız yox idi. Ona görə qısa zamanda daha çox yerləri görməyə çalışırıq. Buradakı Unoe parkı özü həddindən artıq böyük bir yerdir. Bu park Yaponiyanın ilk xalqa açıq parkı olaraq tanınır. Kitanomaru Parka görə daha kiçik, lakin daha hərəkətlidir. Bunun səbəbi parkın içində daha çox ziyarət edilən məbədlərin olması və balaca bir gölməçə Shinobazunun ətrafında küçə yeməkləri satan arabalarla dolu olmasıdır. Bu park 1873-cü ildə qurulmuşdur. Parkın içində Tokio Milli Muzeyi, Qərb İncəsənəti üzrə Milli Muzey, Tokio Metropoliatn İncəsənət Muzeyi və Milli Elm Muzeyi başda olmaqla önəmli muzeylər yerləşir. Bura insanlar həm piknik etmək, həm də gölməçədə dəniz velopsipedi ilə gəzmək, həm də muzeyləri gəzmək üçün gəlirlər. İçində heyvanat bağçası, muzeylər, velosiped sürmə və qaçış sahələri olan bу yer gəzməklə qurtarmır. Bura səhərdən gəlib Tokio Beynəlxalq Muzeyini ziyarətdən gəzintiyə başlaya bilərsiniz. Sıra ilə Elm muzeyi və digər muzeyləri də görə biləcəksiniz. Daha sonra Ueno zooparkına gedə bilərsiniz. Pandalar əsasən burdadır. Əgər yaz aylarında bura gəlsəniz, Ueno Koen parkında bönövşəyi və çəhrayı sakura ağaclarının ovsununa məruz qalacağınıza əminəm. Yayda daha çox yaşıla bürünmüş bir mənzərə ilə qarşılaşacaqsınız ki, mən bunu görдüm. Hesab edirəm ki, Yaponiya üçün ən gözəl vaxt aprel-may aylarıdır. Parkın içində Ueno Tosho-gu adında qızıldan tikilən bir məbəd görəcəksinis. Daha sonra 1631-ci ildə tikilmiş Kannon-Do adlı bir yer… Bu tikili heç bir zəlzələdən zərər görməyərək ayaqda qala bilmişdir. Uedo bölgəsində açıq bir bazar var. Бu bazar Yapon mədəniyyətini əks etdirən hədiyyəlik ala biləcək əşyalar satılan dükanlarla doludur. Ailə üzvləriniz və dostlarınız üçün xatirə qala biləcək hədiyyələr almadan dönməyin.
Tokio Milli Muzeyi: 1872-ci ildə qurulan bu muzey Yaponiyanın ən qədim beynəlxalq muzeyi olma özəlliyinə sahibdir. Muzey eyni həyətdəki beş fərqli memarlıq abidəsindən ibarətdir: Honkan (Yapon Qalareyası), Tōyōkan (Asiya Qalareyası), Hyōkeikan, Heiseikan, Hōryū-ji Hōmotsukan (Hōryū-ji Xəzinələr Qalareyası). Ana bina olan Honkandakı kolleksiyanı özəlliklə görmək lazımdır. Bu binaların hamısında эюрмяйя vərdiş etdiyimiz əsərlərindən əlavə çox maraqlı kolleksiyalar da var. Yapon filmlərində gördüyümüz uzun qılınclar və ənənəvi geyimlər onların gerçəkdə olmasına bir dəlil kimidir. Bu gözəl məkandan ayrılıb başqa yerləri də görməyə tələsirik. Çünki səhər Tokioda Dünya Qadın Zirvə Toplantısı davam edəcək və bu gözəl şəhərin digər maraqlı bölgələrini qarşıdakı 3 gün ərzində sadəcə iclaslardan sonra qalan qısa zaman ərzində gəzə biləcəyik. Maşında başlayırıq Zen fəlsəfəsində mutluluğun sirri ilə bağlı fikirlərin qaldığımız yerdən müzakirəsinə…
Qəbul etməyi öyrənin
Çevrənizdə baş verən hər şeyi qəbul etmək bəzən çox çətindir, özəlliklə deyişikliyə inanan idealist insanlardan birisinizsə. Ancaq Zen fəlsəfəsində xoşbəxtlik insanları və dünyanı olduqları kimi qəbul etməkdən keçir. Əlbəttə, ədalətsizlik və zalımlığı qəbul etməyin, ancaq sizə görə mükəmməl olmadığını düşündüyünüz hər şeyə və hər insana qarşı açıq bir qəlblə yaxınlaşın və qəbul edin. «Tam mənim həyat fəlsəfəm» – deyib başladığımız söhbətin qızğın yerində Shinjukuya çatırıq. Bu bölgə Tokionun ən önəmli ticarət mərkəzlərindən biridir. İlk qarşılaşılan şey sıra-sıra göydələnlər. Gündüz vaxtı 250.000 insanın çalışdığı, göydələnlərlə dolu qərbi Shinjukunun əksinə olaraq, şərqi Shinjuku Edo zamanının alışqanlıqlarından qalan barlar və əyləncə məkanları ilə doludur. Tokyonun Qırmızı Fənərlər Küçəsinə ev sahibliyi edən bu bölgənin ən məşhur hissəsi üç adamın ancaq yerləşəcəyi kiçiк barlarla dolu Golden Gai. Özəlliklə, şərqi Shinjukunun ara küçələrində yürüyərək həm gecə, həm də gündüz bu küçələrin sehrini kəşf etməlisiniz. Tokionun ən işlək bölgələrindən biridir. Sıra-sıra düzülmüş göydələnlər, iş adamları, gecə robot restoranı, başını binanın təpəsindən çıxarmış dinozavr ilə olduqca məşhur bir məkan. Eyni zamanda burda görməli olduğunuz Shinjuku parkı var. İçərisində gölməçələr və kiçik çaylar vardır. Yamyaşıl bir həyərdə yapon gəncləri ilə tanış олуб söhbət etmək, yaponları daha yaxşı tanımaq üçün əla bir yerdir. Yolunuz buralara düşsə, canlı caz musiqisi çalınan 40 illik bir məkan olan Shinjuku pit inn, robotların səhnədə olduğu inanılmaz atmosferi olan bir məkan -Robot Restoranı və Samuray mədəniyyəti ilə yaxından tanış ola biləcəyiniz Samuray Müzeyini görmədən dönməyin. Bu gözəl bölgəni ziyarəti başa vurub Shibuya yola düşürük və yenə də mutlu olmanın sirrləri ətrafında söhbətlərimizi davam etdiririk.
Təbiətdə vaxt keçirin!
“Hər gün bayıra çıxın və sizə dinclik, huzur verən, sakit bir məkanda yürüyün. Bir su axını, göl, dəniz və ya çay tapıb sahilində oturub suyun axmasını dinləyin. Təbiətdə keçirilən zaman xoşbəxtliyiniz üçün etdiyiniz ən dəyərli yatırımdır” – deyir Zen fəlsəfəsi. Bunu dəfələrlə həyata keçirən bir insan kimi bu fikrə qatılıram. Təbiət qədər insanа dinclik, huzun verən heç nə yoxdur.
Söhbətin şirin yerində “Tokio” deyildiyində ağla ilk gələn işıqlı və qələbəlik qovşaqların fotolarının çəkildiyi Shibuyaya çatırıq. Gerçəkdən də bu bölgəni görənə qədər Tokionun qələbəliyini gördüyünüzü düşünməyin. Qırmızı işıqda gözləyən və yaşıl yandığında hər bir yandan digər tərəfə keçən insanların düzən içindəki дуруму inanılmazdır. Shibuyanın bu məşhur ana qovşağını “Lost in Translation” kimi məşhur filmlərdə mütləq görmüsünüz. Bura məşhur qarşıdan-qarşıya keçmə olayının olduğu yerdir. Dünyanın ən qələbəlik qarşıdan-qarşıya keçməsi burda olur. Günün sıx saatlarında minlərlə insanın eyni anda qarşıdan-qarşıya keçdiyi bu qovşağın düzəninə səbəb yaponların sakit və sayğılı şəxsiyyətə malik olmasıdır məncə…
Bura eyni zamanda küçə modasının qəlbinin atdığı yerdir. Məsələn, burda maraqlı alış-veriş edə biləcəyiniz mağazalar yerləşir və bunlardan biri Fake Tokio adlı bir məkandır. Eyni zamanda burdaкы Tokio Hands kafesi dincəlmək və dinc halda bir şeylər içmək üçün olduqca gözəl bir alternativ olacaqdır.
Myth of Tomorrow (Sabahın mifi): Mural metro stansiyasının içinə meksikalı bir sənətçi tərəfindən çəkilmiş 30 metr uzunluğunda nəhəng bir sənət əsəridir. Hiroşimaya atılan atom bombasını təsvir edir. Buralara yolunuz düşsə baxmadan dönməyin.Məşhur Haçiko itinin hekəyəsinin gerçəkləşdiyi və heykəlinin olduğu yeri görmək üçün tələsirəm. Burada Tokioya gələn hər bir turustin görmək istədiyini bir yer də var. Hollivud ulduzu Haçikonun hekayəsini oxuduqca qəribə duyğular keçirəcəksiniz. Ona it deməyə diliniz gəlməyəcək, ona ancaq dost, yoldaş sifəti yaraşır. HAÇİKONUN HEKAYƏSİ 1924-cü ildə Tokio universitetində çalışan bir müəllimin bir itə sahiblənməsi ilə başlayır. Haçiko körpə ikən yapon bir professor onu tapmış və onunla bərabər yaşamağa başlamışdır. Professor universitetə dərs verməyə gedərkən hər səhər onu Shibuya qatar stansiyasına qədər müşayiət edər və təkrar evə dönərmiş. Daha sonra işdən dönmə saatını öyrənən Haçiko hər gün qatar stansiyasına gəlib ev sahibini qarşılar və onunla bərabər evə dönərmiş. Bir il belə davam etmiş. Bir gün professor universitetdə dərs deyərkən infarkt keçirir və vəfat edir. Haçiko isə bundan xəbərsiz onu gecə-gündüz qatar stansiyasında gözləməyə davam edir. Hər gün ordan keçənlər artıq onu tanıyırdılar; kimsə yemək gətirir, kimsə su qoyurmuş və onun yaşamasına dəstək olurмуш. Bu 9 il davam edir. 9 il sonra Haçiko ölür. Haçiko 12 yaşında, 1935-ci ildə sahibi gözləyən halda ölür. Yaponlar gördükləri bu sədaqətin simvolu olaraq Haçiko heykəlini ucaltmışlar. Hüzünlü və ümid dolu bu 9 illik gözlənti Shibuya xalqına çox təsir etmişdi və onun professorla olan bu münasibətinin sədaqətini əbədiləşdirmək üçün meydanda heykəlini ucatlmışlar. Daha sonra bir çox kino və sənədli filmlər bu mövzuda çəkilmişdir. Bu gün isə hər 8 martda heyvansevənlər bu heykəlin ətrafında görüşərək, onu anar və ətrafına çiçəklər qoyarlar. Shibuyanın digər bölgələrini bu hekayənin təsiri altında ziyarət edirik.
Dünyanın ən böyük dəniz məhsulları marketi Tsukiji Market burada yerləşir. Nəhəng bir yerdə dəniz məhsullarının qablaşdırılması, satışı həyata keçirilir. Burda ən məşhur olanı təbii ki, tuna balığının açıq artırma ilə satışıdır. Eyni zamanda bu marketin ətrafında çox sayda dəniz məhsullarını yeyə biləcəyiniz yeməkxanalar var. Suşini yeyə biləcəyiniz ən yaxşı yer burda yerləşir. Adı Daiwa Suşi. Yaponlar və tursitlər bu məsələdə həmfikirdirlər. Balaca bir məkan olan bu yerdə suşi yeyə bilmək üçün növbəyə keçib bir müddət gözləmək məcburiyyətindəsiniz. Suşimizi yeyib Roppongiyə tələsirik. Yol bolu Zen fəlsəfəsində mutlu olmanın digər sirlərindən biri haqqında mediatasiyadan danışırıq.
Meditasiya edin!
Meditasiya üçün hər zaman bir kursa yazılmanız, ya da matınıza oturmağınız gərəkməz. Meditasiyan ən sadə halıyla nəfəsə fokuslanmaqdır. Bu an bulunduğunuz yerdə gözlərinizi bağlayıb, nəfəsinizə fokuslanın və düşüncələrin sərbəstcə salınmasına izn verin.
Dədələrimiz demiş, söhbətlə yola nərdivan salırıq və Roppongiyə nə zaman çatdığımızın fərqində belə olmuruq. Roppongi Tokio Qüllərinə çox yaxın yerdədir. Roppongi Hillin içindəki alış-veriş mərkəzini ziyarət etmədən yer üzündə sübh azanının oxunduğu ilk yer олан Tokio məscidinə tələsirik. Japonyanın ilk məscidi 1900-cü illərdə Rusiyada bolşevik inqilabından sonra bu ölkəyə gələn tatar türklərinin tikdiyi bir məsciddir. Daha sonralar bu məscid müxtəlif millətlər tərəfindən uzun illər istifadə edilmişdir. 1986-cı ildə məscid binası köhnəldiyi üçün təkrar məscid tikmək üçün Yaponiya hökuməti addımlar atır. Məscidin tarixi tatar türkləri ilə bağlı olduğu üçün онун inşası Türkiyəyə verilir. Türkiyə bu məscidin inşası üçün ona verilən bu yer üçün 1998-ci ildə Tokio Diyanət işləri vəqfini qurur və bir çox millətdən yardım alaraq bu məscidi inşa etdirir. Gerçəkdən də çox gözəl və tərtəmiz bir məsciddir, içəri girər-girməz dincliyi, huzuru hiss edirsiniz. Gündə orta hesabla 100 yapon məscidi ziyarət edir. İçəri girdikləri zaman Subaraşine! – yəni «mükəmməl» deyə bir ifadə işlədirmişlər. Hazırda məsciddə bir çox türk çalışır. Həftə sonları türk dilində dərslər, Quran kursları keçirilir. Hər ay 7-8 insanın müsəlman olduğunu məscidin hocası söylədi. Hər cümə namazı sonunda türk yeməkləri bişirilərək paylanılan bu məscid Türkiyəni, müsəlmanlığı, İslamı çox gözəl tanıdır. Bu gün Tokioda gəzilməsi gərək olan yerlər siyahısında ilk 10-luqda göstərilir. Bu məscidin hər şeyi – daşından torpağına qədər – Türkiyədən gətirilmişdir. Dualarımızı oxuyub elə huzur dolu bu camidə Zen fəlsəfəsində mutluluğun sirri olaraq göstərilən ana maddələrdən biri – şükranlıqla bağlı danışırıq və dinimizdə bu məsələnin çox gözəl öz əksini tapdığını müzakirə edirik. Huzur dolu bir axşamda içimiz huzur dolu idi.
Şükranlıq duyun
“Şükranlıq duymağı öyrənmək xoşbəxtliyi sizə doğru çağıran bir şeydir. Həyatınızı zənginləşdirən adamların varlğı üçün şükranlıq duyun. Əlinizdə olanları sevin!”-Zen fəlsəfəsi də belə deyir. Nə qədər gerçək və nə qədər də hikmətli…
Otelə dönürük. Gecə o qədər gözəl ki pəncərədən bütün göyüzünə səpələmiş ulduzları seyr etmək insana qəribə bir huzur verir. Sanki 26 yaşında həyatdan köçmüş, çox sevdiyim şairlərdən Kaneko Mizusu öz şeiriни pıçıldayırdı. Yıldızlar və Karahindiba çiçəyindən danışırdı sanki… Türkcə tərcüməsini oxumuş ve heyran olmuşdum. Əminəm, orijinalı daha da gözəl…
Sonsuz mavi gökyüzünde,
Denizdeki küçücük çakıl taşı gibi,
Gece karanlığı çökünce,
Göze görülen yıldızlar,
Gün işığında
Göze görünmez olurlar.
Onları göremeyiz ama,
Ama hala oradadırlar
Görünmeyen yıldızlar,
Hala oradadır.
Bir karahindiba çiçeği
Sonu gelmiş
Oraya buraya saçılan tohumları
Damadakı kiremitler arasında gizlenmiş.
Baharın gelmesini bekliyor,
Küvvetli kökleri ile,
Göze görünmüyorlar, ama oradalar,
Gün doğunca görünmez olan,
Yıldızlar gibi
Göze görünmüyorlar,
Ama hala oradalar.
(Ardı var)
Qənirə Paşayeva
Millət vəkili,Azərbaycan-Yaponiya Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun üzvü 
.
Çox balaca idim. 7 yaşım olardı ya olmazdı. Bərdədə 4N-li məktəbdə oxuyurdum. Yağışlı, çiskinli bir gün idi. Məktəblə evimizin arasi 50-60 metr ancaq olardi deyə, anam məni o biri uşaqlara qoşulub getməyimə etiraz eləməzdi. 
Məktəbin həyətinə bitişik bir neçə ev vardı. O həyətlərdən birində perajki bişirib satırdı bir xala. Böyük tənəffüs olan kimi hamı qaçıb o həyətdə perajki almaq üçün növbə tutardi. Mən heç vaxt orda növbə tutmamışdım. Çünki pulum olmazdi.  Əslinə baxsan perajki çox ucuz, 5 qəpiyə idi. Ancaq mənim heç 5 qəpiyim belə olmazdı. Anam verməzdi. 
Bir səhər yenə dərsə gedəndə - həmin o çiskinli gündə- yerdə palçığa bulaşmış 5 qəpik gördüm. Sevindiyimdən uçurdum. Amma əyilib götürməyə utanirdim.  Yavaşca ətrafima baxdım. Uşaqların başı qarışıq idi. (Bəlkə də yox. Mənə elə gəlmişdi . Əyilib pulu götürdüm. Sinifə necə girdiyimi xatırlamıram. Əlimdə bərk-bərk sıxdığım qəpiyi ağzımın suyu ilə isladib formama sürtməyə başladım. (Pulun üstü paslanmışdi) Başım"işə" necə qarışıbsa, müəlliməmin səsini belə eşitməmişəm. 
-Vəfa!!! 
Qəpiyimi yenə əlimdə bərk-bərk sixib astaca:
-Bəli, müəllimə 
- Dərsə hazirsan? 
- Bəli. 
Bəxtimdən məndən dərs soruşmadı. Bircə böyük tənəffüs olsaydı... Nəhayət, zəngin səsi gəldi, otaqdan necə çıxdım Allah bilir. 
Qaça-qaça gedib perajki satan xalagilin həyətinə saldım özümü. Balacaydım deyə məni itələyib yerimə keçən 2-3 nəfəri indi də bağışlaya bilmirəm.
Əlqərəz, növbəm çatdı və əlimdəki 5 qəpikliyi xalaya uzatdim:
- Mənə də perajki ver xala. 
Qıpqırmızı, yağlı, isti, gözəl ətri gələn perajkini necə yeyəcəyim arzusu ilə xalaya baxiram. O isə qəpiyə baxib özümə qaytardı:
- Bu pul paslıdir. 
İlk əvvəl nə baş verdiyini anlamadım. Məni kənara itələyib perajki alıb sıradan çıxan uşaqları gördükcə başa düşdüm.
Sakitcə sinifə gəldim. Əlimdəki pulu yenə ağzımın suyu ilə isladib donuma sürtməyə başladım. Pas təmizlənmirdi(( Əziyyət çəkdiyimi görən uşaqlar məsləhət verdilər ki, get evdə palaza sürt. Gəldim evə. Yeməyimi yeyib kitablarimi stolun üstünə tökdüm. Anam bayıra çıxan kimi qəpiyi palaza sürtməyə başladım. Deyəsən azca ağarmışdı. Yəqin ki, bu qəpiyə düşər deyə sevindim. Və rahat-rahat yatdim. Səhər yenə eyni həyəcanla o qapiya getdim. Bu dəfə qaça-qaça yox, sakit-sakit getdim. Növbəm çatdı və xala yenə pula baxib özümə qaytardı. 
- Bu pula düşmür!..
Bu dəfə ağlamağim gəldi. Gözlərim doldu. Axi mən də o qırmızı, qəşəng perajkilərdən istəyirdim.
Suyu süzülmüş sinifə gəldim. Hamının əlində kağıza bükülmüş perajki vardı. Baxmağa utanırdım. Amma göz yaşlarımi da saxlaya bilmədim. Sakitcə partama keçib başımı qolumun üstünə qoydum. Gözümün yaşı damcı-damci süzülüb burnuma, ordan da fartukumun üstünə töküldü. Zəng vuruldu, dərs başladı. Ağladığımı müəllimə başa düşdü, düşmədi yadimda deyil. Axşam evə gedəndə anamın işi çox idi deyə dərsləri hazırlamağımi tapşırıb getdi. Mən anam çıxan kimi qəpiyi palaza sürtməyə başladım. O qədər sürtmüşdüm ki, barmaqlarımın iç tərəfi sürtülüb açılmışdı. Bıçaqla pas ləkələrini qaşımağa başladım. Deyəsən faydası olmuşdu. Pulun rəngi əməlli başlı açılmışdı. Gecəni yata bilmədim. Anamla yatirdim deyə, yerimdə o tərəf, bu tərəfə çevrilməkdən anamın da yuxusunu qaçırdım. O:
- Noolub Vəfa, niyə yatmirsan? 
-Yatıram
- Acsan?
-Yox
- Dərslərinə hazirsan?
-Hə. 
-Bəs niyə yatmırsan? 
Bir istədim anama deyəm ki, ay ma, mənə qəpik ver perajki alım. Amma demədim. Olmazdı! Pul istəmək eyibdir! Anamın acığı tutardı. Ona görə "yatiram, ay ma"- deyib üzümü divara çevirdim. O da məni bərk-bərk qucaqlayib qoxulamağa, əzizləməyə başladı. Ananin qucağında yuxumu gəlməz?...
Səhər dərsə getdim. Yenə eyni həyəcan, eyni qorxu ilə böyük tənəffüsü gözlədim. Və.. Əlimdə tapdığım və 2 gün sürtüb pasini təmizləməyə çalışdığım 5 qəpikliklə yenə o qapiya getdim. Bu dəfə qorxa-qorxa. Bir neçə dəfə növbəm yaxınlaşanda kənara çəkilib növbəmi ayrı uşaqlara verdim. Deyəsən az adam qalırdı. Yaxınlaşıb pulumu xalaya uzatdım. Aldı. Bir əlindəki qəpiyə, bir də mənə baxdı. 
- Sənə demədim bu pula düşmür?- deyib pulu ağacların altına-torpaga tərəf vızıldatdı. Mən yerimdə donub qalmışdım. O 2 dənə perajkini kağıza büküb hirslə mənə uzatdı:
- al! Get ye! 
... Əlimdə çox arzuladığım həmin o qıpqırmızı, yağlı perajkilər vardı. Ancaq nə qədər elədimsə əlimi qaldırıb ağzıma apara bilmədim. Perjkiləri elə xala verdiyi kimi də aparib pəncərənin altina qoydum və sakitcə sinifə keçdim. 
İllər sonra bu hadisəni tələbəliyin son günündə hazırladığımız məclisdə danışdım. Həmin məclisin videosuna anam baxanda o qədər ağlayıb ki, heç kim onu sakitləşdirə bilməyib. Gəlib məndən bu barədə soruşdu. Təsdiqlədim. Dedim ona hər şeyi. Əslində bizim evdə Saratov soyuducularindan var idi. Anam onun üstünə tozlanmasin deyə klyonka sərmişdi və o klyonkanin alti qəpiklə, manatla dolu olardi. Ancaq nə mən, nə də qardaşim ora əl uzatmazdiq, orda pul olduğunu bilə bilə. 
Anam çox təsirlənmişdi. Dedi ki, məktəb evin yanında idi, səni də qəşəng yedirib-içirib göndərirdim. 5 dərs keçib gəlirdin. Mən hardan bilərdim ki, sən bu qədər dərd çəkmisən...
Öz istəklərinizi yox, uşaqlarinizin istəyini edin. Mənim kimi yara almasin deyə.. (hər perajki yeyəndə xalanin o sifəti dayanır gözlərim önündə)
Həyat kitabımdan daha bir vərəq...

Vəfa Sərdar Səfərova
.
("İraq gündəliyi", 3-cü yazı) 
( ... ağrının milləti, dini,dili olmur. O insanlığın bir-birini anlayacağını ən təsirli yeganə dildir...)
-Deyəsən ana olmaqdan qorxursan?
-Hə, qorxuram... çox qorxmuşdum... yəqin gələcəkdə də bu qorxu məni tərk etməyəcək...
-Nədən?
-Sən heç bir anda bütün övladlarını itirən ana gördünmü? Həyat dolu bir ananın bircə anda həyatı deyil ölməyi seçdiyini gördünmü heç?!.
-...
-Mən gördüm... Gördüm mən..! – İraq savaşında jurnalist kimi çalışarkən.. gördüm!– Ətrafda hər yerdə hər an ölüm dolaşırdı, ölüm! Gənc jurnalist idim o vaxtları. Hər şeyə xəbər gözü ilə baxırdım. Deyəsən dəhşətli bir savaşın ortasına düşdüyümün özüm də o qədər fərqində deyildim... Ta o olaya qədər....
Hələ də bəzən kabus kimi yuxularıma gəlir o an..! Dağıntılar altında qalmış evdə övladlarını arayan ananın fəryadları hələ də tam qulaqlarımdan getməyib. Səsində elə bir nalə, acı vardı, insanın damarlarında qanını dondururdu. Ona yaxınlaşmaq istədim. Ayaqlarım işlərmirdi sanki –addım ata bilmirdim. Durduğum yerdə çökdüm. Hər şey dəyərini itirmişdi: ən senssasiyalı material, onunla qazanacağım reytinq... Sanki içimdən bir şey qırılırdı, boğulurdum... O isə övladı əlindən alınan yaralı aslan kimi övladlarının adını bağırırdı, ətrafa toplaşanlardan soruşurdu onları... Yardıma gələnlərin hamısının üzündə elə bir kədər, acı vardı ki, sözlə deyiləsi deyildi... Övladlarının öldüyünü qəbul edə bilmirdi...
Bir ana üçün böyük dərddi, çox böyük..!
Dərdmi? – Bir ana necə ölür?! – mən əslində onun şahidi olurdum. Vaxt olur, deyirsən: Fiziki ölümə nə var – çox gözəldir... Bəzən bir ana övladlarının xoşbəxtliyini görür, onların əhatəsində gözlərini yumur. Bu ölüm deyil, xoşbəxtlikdir... Ölüm başqa bir şeydir. Bir ananın qarşısında 3 övladının qanlar içərisində cəsədlərini təsəvvür et... Bir anın içərisində hamısını itirisən... Öpür, qoxlayır, yalayır balalarınını qanlı bədənlərini... Aman, Tanrım!.. Və öz dilində Allaha üsyan edir... “Əgər varsansa mənim də canımı al!” deyə bağırır, hər zaman Onun varlığından güc alan, Ona inan bir qadın onun varlığını sorğulamağa başlayır içindəki dəhşətli acının təsiri ilə... Günah olduğunu bilə-bilə... Ona yardım üçün ayağa qalxmaq istəyirəm, ayaqlarım sözümə baxmır... Hər yerdə mənimlə birlikdə olan İraq türkmanı tərcüməçi qolumdan tutaraq ayağa durmağa kömək etmək istəyir. Amma sözün əsl mənasında ayaqlarım sözümə baxmır... Elə sürünərək yaxınlaşıram ona... Sanki acısını kimdənsə çıxarmağa adam axtarırmış kimi, suallarına kiminsə cavab verməsini istəyirmiş kimi “niyə mənim balalarım? Biz heç kimə pislik etməmişdik” deyə fəryad edir, nalə çəkir. “Hardadır Allah?! Görmürmü bunu?!” deyə fəryad dolu səsləri ilə sanki Yaradanın həmin anda onu eşitməsini istəyir, sanki onun dözməyib övladlarını geri verəcəyinə ümid edir... Onu özümə doğru sıxıb qucaqlayıram və belə söyləmə günahdı deyirəm... Əslində söyləməyə söz də tapmıram. Sözlərin nə qədər gücsüz olduğunu hiss edirəm. Qəfildən qoynuma yasladığı başını aralayıb gözlərimin içərisinə baxaraq “sənin övladın yoxdur, deyilmi? ona görə məni anlamırsan” deyir... Gözlərində elə qəribə bir atəş, övkə, kədər vardı ki... illər keçsə də unuda bilmirəm...
Deyəsən doğurdan da mən onu düşündüyü qədər anlamamışdım... amma onun bütün ağrılarını içimdə hiss edirdim. Saçlarımdan dırnaqlarıma qədər dəhşətli bir ağrı sızıltısı his edirdim... Mən o zaman hiss etdim ki, ağrının milləti, dini,dili olmur. O insanlığın bir-birini anlayacağını ən təsirli yeganə dildir...
Otelə geri qayıtmalı idim, xəbərləri hazırlamalı idim. Televiziyada gözləyirdilər... amma ayaqlarım getmirdi. Onu qoymaq istəmirdim... Öğlunun qan içində köynəyinin cibindən qana batmış balaca “Qurani-Kərim”i çıxardı. Baxdı, baxdı və mənə uzatdı... Ətrafa artıq çoxlu sayda insanlar toplaşırdı, yaralılara yardım edirdilər, cəsədləri götürürdülər... 
Əlindən tutdum sanki buz kimi idi. Mənə elə gəldi ki, heç nəyi hiss etmir. Sonralar haradansa oxumuşdum ki, insan dəhşətli ağrı şokundan sonra sanki keyləşir, hiss etmir heç nəyi...
Öz-özümə “rədd olsun xəbər də, canlı yayım da..!” dedim. Onun yanında qalacam bu gün... Xəbərlər üçün görüntülər alan bəzi jurnalist həmkarlarım “gedək, burada çox təhlükəlidir, otelə dönməliyik” dedilər...
Getmədim, ölüm gəzən bu yerlərdə onu tək qoya bilmədim... Sanki insanlığın onun acısındakı günahını mən daşıyırammış kimi özümü bir az süçlu hiss edirdim. Qəribə bir hiss idi.
...Yerdən oturub 3 övladının cansız bədənlərinə baxırdı. Danışmırdı o ana. Sanki Yaradana da küsmüşdü. Su verdik, içmədi... Eləcə baxırdı, baxırdı... Gözlərində elə dəhşətli boşluq vardı, adam ürpənirdi...
Yaxınlaşıb heç bir şey söyləmədən başını sinəmə doğru çəkdim, saçlarını oxşamağa başladım, anamın qoxusunu hiss etdim bir an. Anaların hamısının analıq kimi özəl bir qoxusu da varmış deyəsən ya da mən günlərdir anamdan uzaq qalmanın həsrətindəydim deyə mənə belə gəlirdi...
Qızının ayaqlarına toxunub “mənə oyuncaq al demişdi, ala bilməmişdim. Yeməyi zorla tapırıq... Alaram demişdim... Mən hardan biləydim..? Hardan?!.”
O səssizliyin yerini fəryad dolu hıçqırıqlar tutmuşdu...
***
Cənazələr torpağa verilmək üçün götürüldü... Ayaq üstə dura bilmirdi. İki qat olmuşdu. 4-5 saat içində tamam büzüşmüşdü.... 
Artıq gec idi. Otelə dönməli idim...
Ayrılmaq üçün yaxınlaşdım...
Sanki məni yeni görürdü... “Sən kimsən?” dedi... “Jurnalistəm, jurnalist” dedim... Dedim ki, “Mən sizin düşməniniz deyiləm, çox üzgünəm”. Sanki təsəlliverici sözləri tapmaqda çətinlik çəkirdim. Nə deyəcəyimi düz-əməlli bilmirdim... Daha nələr dediyimi o qədər də xatırlamıram... amma gözlərinə baxa bilmirdim, gözlərinə. O dərin boşluqdan qorxmuşdum bir az öncə...
“Yaz ki, savaşda ən çox analar ölür!” dedi...– “Analar”!..
“Haqlısınız!” dedim...
“Anan varmı?” dedi
Dedim “Var”.
Əllərini saçlarımda, üzümdə, qollarımda gəzdirib nəsə oxumağa başladı... eşidilməyəcək qədər zəif bir səslə... Duaydı... Bitirən kimi iki qollarımdan tutub silkələyərək,“get, burdan” dedi... “Get..! Ananı öldürmək istəmirsənsə, get buradan..!” dedi... – “Burada ölüm gəzir”...
Bütün gecə oteldə gözlərimə yuxu getmədi....
***
Sabah çəkilişlər, materiallar hazırlamaq, Bakıya göndərmək axşama qədər zamanımı aldı. amma fikrim onun yanında qaldı. Maşına minəndə tərcüməçiyə “dünənki məhəlləyə gedək” dedim. 
...Məhəllədə məzarlıqda olduğunu söylədilər. Biz tərəfdə belə havaya “şərqarışır” deyərlər... amma burada havaya... sözün əsl anlamında ŞƏR QARIŞMIŞDI..! Hava da ağrı qoxuyurdu, ağrı verirdi.... 
Uzaqdan gördüyüm mənzərə sanki ayaqlarımı yerə bağladı. 3 övladının məzarının ayağında büzüşüb oturmuşdu. Yanına getmək istəyirdim, ayaqlarım tərpənmirdi. Yavaş-yavaş yanına yaxınlaşıb, oturdum. Sanki mənim gəlişimi hiss etməmişdi belə... Məzarlara doğru baxırdı səssiz-səmirsiz...
Və qəfildən sanki dodaqlarının altından öz-özünə danışırmış kimi “yazdınmı savaşda ən çox analar ölür?” dedi...
-Yazdım...Gedək... dedim...
Qalxdı. Qolundan tutdum. Məzarlıqdan çıxdıq. Mənə elə gəldi, əslində o orda qaldı, sadəcə qolundan tutduğum soyuq bir bədəni çıxardım ordan...
Savaşda ən çox analar ölür...
.
Kitablardan və ailə ilə etməli olduğumuz məhəbbətdən ayrı düşmüşük. Səbəbini axtarsaq, çox da uzaqda deyil. Gözümüzün qabağındadır. Bəlkə də əlimizin içindədir...
2003-cü ildə borc-xərc edib, işlənmiş bir telefon almışdım. Batareyası o qədər zəif idi ki, heç iki saat enerji saxlamırdı. Tələbəliyin kasıb vaxtında yeni batareya almağa da imkanım yox idi. Bir yol axtarırdım ki, enerjiyə qənaət edim. Telefonu “qurcalayanda” gördüm ki, ekranın işığını azaltmaq olur. Ekran parlağlığını 50 faizə endirdim. Ondan sonra telefofonum 4 saat rahat "zaryadka" saxlayırdı. Bir-iki gün belə davam etdi. Sonra əlim dinc durmadı. Yenidən "parlaqlığa girdim" və düz sıfır faizə qədər endirdim. Ekran tamamilə qaraldı. Nə qədər çalışdımsa, yenidən bərpa edə bilmədim. Yalançının sözü olmasın, bəlkə də, normal adamın bir ildə basmadığı qədər düymə (knopka) basdım. Xeyri olmadı... Nə gizlədim, o gün həm də bir az ağlamışdım. Axı, bu mənim ilk telefonum idi. Həm də onun arzusunda iki-üç il olmuşdum...
Qaralmış telefonuma ancaq zəng gəlib, zəng gedirdi. Zəng edənin kimliyini "YES"i basandan sonra bilirdim. Mesaj zad olanda iki-üç gündən bir nömrəni başqa telefona taxıb yoxlayırdım. O da mesaj hardan gələcək ki? Mobil operatordan...
Heç kompüterim də yox idi. Təkcə univeristetin 5-ci mərtəbəsində interneti olmayan kompüterlə həftədə bir-iki saat məşğul olurdum...
Bax, indi həmin o "qara" telefonu istəyirəm. Ancaq zəng gəlsin, zəng getsin. “Android”i görüm “andıra” qalsın! Nə kitaab oxumaq olur, nə də evdəkilərlə söhbət etmək. Eləcə işdən sonra telefonda sosial şəbəkələrdən gələn bildirişlərə baxıram, mesajlara cavab verirəm, nə bilim, şəkilləri "like" edirəm. Bir də baxıram ki, yatmaq vaxtıdır. Uşaqlar da küsür məndən, kitablar da...
Mənim kimi olanlar az deyil, hətta çoxluq təşkil edir. Nə etməli? Dərdi kimə söyləməli? Cavab çox bəsitdir: biz nə etsək də, texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi dövrdə bu “zibillər”dən uzaq dura bilmərik. Əlac ancaq hər kəsin şəxsi iradəsinə qalır. Telefonu bir kənara qoyacaqsan, kompüteri bağlayacaqsan, qurban olduğum uşaqların və kitabların üzündən öpəcəksən...
Bahadur Qobustan (Seyidov)
.
-Həyat, məni çox yordun, səndən bezmişəm...

-Axı sənə nə pisliyim dəyib?

-İstədiyim heç nəyi mənə vermədin, ömrüm həmişə çətinliklə keçdi.

-Axı mən sənə nəfəs verdim, ağıl, şüur verdim..

-Bunlar yaşamaq üçün bəs etmir..

-Axı sənə sağlamlıq verdim

-Yetmir..

-Axı sənə səbrli olmağı öyrətdim...

-Yox, səbrim daşıb, indi qəsd edəcəm bu canıma, bitəcək hər şey...

-Bitəcək... Axı mən sənə verilən əmanətəm, necə bitirə bilərsən, bəlkə gücün çatacaq bitirməyə, amma...

-Amma nə, arxamca danışacaqlar ki, zəifdir hə?! Bəs bu dünyada danışmırlar səncə?! Addımbaşı zəifliyimdən, kasıbçılığımdan, bacarıqsızlığımdan danışırlar...

-Elə bu?? İntiharın üçün səbəb elə budur?? Axı o danışanlar sənə nə verib? Mənim verdiklərimi veribmi ki, haqqı çata səndən intihardan vaz keçməyini tələb etməyə, ya da intihara sürükləməyə?

-Onlar, heç nə verməyib, amma ... Ətrafdakı insanların içində seçilməkdən, acizləşməkdən bezmişəm, yox, sənə də qulaq asmayacam, mən qərarımı qəti verdim, Allah bağışlasın məni...

-Dur hələ, Allah niyə bağışlamalıdır ki səni, Allahın verdiyi ömrə nə haqla son qoyursan sən! Arxanda gözüyaşlı qoyduğun kimsə yoxdumu? Bəs ona nə cavab verəcəksən? Məyər sən bu qədər zəifsən?

-Yox, zəif olsaydım qorxardım ölümdən...

-Güldürmə məni, ölümü seçmək güclü olmaq demək deyil, sən güclü olsaydın ölümü yox, çıxış yollarını axtarardın. Bir də sənə dünyaya gəlmək şansı verilməyəcək. Səbr et və düşün...

-Yox, düşünəcək vaxtım yoxdur, qərarım qətidir, əlvida həyat!

-Durrr...
.......
-Xilas edin... Ölmək istəmirəm...
Mənə nə olur, insanlar niyə ağlayır...

-Sən ölürsən.. Məni özünlə məzara aparacaqsan...

-Ölürəmmi, amma son addımda kömək istədim, niyə etmədin?!

-Nə vaxt artıq özünə qəsd etdikdən sonramı?

-Hə, son anda başa düşdüm ki yaşamaq istəyirəm.

-Ehh insan övladı, nə olar ki, son addımı atmazdan əvəl bir az da düşünəydin, ölümün zamanı onsuz da var, bitincə səni gözləməz, amma sən düşünməyə zamanın varkən onun yoxluğundan şikayət elədin... axı sənə neçə dəfə mane olmağa çalışdım, səbirsizlik səni bu dünyadan zamansız ayırdı.
Görürsənmi arxanca nə qədər insan ağlayır..

-Amma o insanlar heç vaxt məni başa düşmürdü, heç vaxt eşitmirdi, indi niyə ağlayır ki..

-Bəlkə də onlara nəyisə düzgün başa salmamısan, ya da əllərindən gələn bir şey olmayb, və ya özləri bunu etmək istəməyib, bəlkə də sənin ölümünə sevinənlər də var, ya da nə zamansa əlindən tutacaqlardı, amma sən neynədin... Problemlərini zamanla həll edə bilərdin, həyatını daha yaxşı qura bilərdin, axı mənə qəsd etməyə sənə kim haqq vermişdi. Mən yaşamaq istəyirdim axı...

-Mən səhv etdim, bu səhvimi düzəldə bilərəmmi?

-Xeyr, çox gecdir, artıq son nəfəsini alırsan, çox heyf ki, səbr etmədin, çox təəssüf ki, həyatın qədrini bilmədin...

-Mən yaşamaq istəyirdim, amma... amma...
 
 
PS:O "amma"ların arxasında nələr vardı kimsə bilmədi, çünki çoxu səbr edə bilməyən qəlbində gizlənmişdi, sadəcə intihar edərək çıxış yolunu tapan insan özündən sonra "niyə"lərlə dolu suallar qoyub gedir. Amma o "niyə"lərin tək cavabı var, səbrsizlik... Səbr edən insan bu həyatı Tanrının bəxş etdiyi qədər yaşayar.... Mübarizə apararaq, arzusuna çatmaq amalı ilə yaşayaraq...
 
 
Vüsalə Qələndərli
 

Xəbər lenti